Học ngoại ngữ qua đọc sách

Đọc giúp bạn tiến bộ trong một ngoại ngữ với hai điều kiện: đọc nhiều, và đọc những văn bản mình hiểu được. Có nhiều phương pháp để làm được điều đó, từ tiểu thuyết nguyên bản đến sách song ngữ, và mỗi phương pháp phù hợp với một giai đoạn học khác nhau.

Dưới đây là lý do vì sao việc đọc mang lại hiệu quả, các phương pháp chính cùng giới hạn của chúng, và sau cùng là các cách hiển thị sách song ngữ của Polyglot Publishing.

Vì sao đọc giúp tiến bộ

Ta nhớ được một ngôn ngữ khi gặp nó trong những câu mà ta nắm được nghĩa. Nhà ngôn ngữ học Stephen Krashen gọi đó là “đầu vào dễ hiểu”: một văn bản cao hơn trình độ hiện tại một chút, nhưng đủ rõ ràng để theo dõi. Một từ chỉ gặp một lần thì dễ quên; gặp lại trong những câu khác nhau, nghĩa của nó dần rõ ra và cuối cùng sẽ được ghi nhớ.

Có hai cách dùng việc đọc. Đọc chuyên sâu mổ xẻ một đoạn ngắn, từng chữ một, kèm theo ngữ pháp. Đọc mở rộng là đọc nhiều, một mạch, để theo dõi câu chuyện. Cách thứ hai mang lại khối lượng: hàng nghìn lần gặp lại cùng những từ và cách diễn đạt.

Mọi thứ phụ thuộc vào ngưỡng hiểu. Theo một nghiên cứu của Hu và Nation (2000), một câu chuyện có thể hiểu được mà không cần trợ giúp khi ta biết khoảng 98% số từ trong đó, tức là cứ năm mươi từ chỉ có một từ lạ. Dưới ngưỡng đó, việc đọc trở thành giải mã. Các phương pháp dưới đây đều là những cách để ở trên ngưỡng này: đơn giản hóa văn bản, giải thích văn bản, hoặc giữ bản dịch ngay trong tầm mắt.

Các phương pháp đọc để học ngoại ngữ

Không phương pháp nào hợp với mọi người và mọi lúc; nhiều người đọc chuyển từ cách này sang cách khác khi ngôn ngữ dần thấm vào.

Tiểu thuyết nguyên bản, kèm từ điển

Cách làm: Đọc chính văn bản của tác giả và tra những từ chưa biết.
Dành cho ai: Người đọc đã hiểu gần như mọi từ trên một trang.
Giới hạn: Ở trình độ thấp hơn, mỗi lần tra lại cắt ngang mạch đọc, và từ điển đưa ra nhiều nghĩa mà không cho biết nghĩa nào phù hợp.

Sách đọc phân cấp hoặc giản lược

Cách làm: Những văn bản được viết lại với vốn từ và ngữ pháp giới hạn, theo từng bậc độ khó.
Dành cho ai: Người mới bắt đầu muốn sớm đọc chỉ bằng ngôn ngữ đang học.
Giới hạn: Văn bản không còn là của tác giả, lựa chọn đầu sách hạn chế, và phải đổi sách sau mỗi bậc.

Văn bản song song hai cột

Cách làm: Nguyên bản và bản dịch đặt cạnh nhau, trên hai cột hoặc hai trang, ghép theo từng đoạn văn.
Dành cho ai: Những ai chủ yếu đọc bằng ngôn ngữ đang học và thỉnh thoảng kiểm tra một đoạn.
Giới hạn: Muốn tìm câu tương ứng phải dò trong cột bên kia, nhất là khi hai văn bản không dài bằng nhau.

Đồng bộ từng dòng

Cách làm: Bản dịch nằm ngay bên dưới mỗi dòng, như phụ đề, được đồng bộ.
Dành cho ai: Những ai muốn đọc một cuốn sách thật trong khi ngôn ngữ vẫn còn khó, hoặc muốn so sánh kỹ hai văn bản.
Giới hạn: Trang chữ dày hơn, được dàn bằng một phông chữ mà mọi chữ cái đều rộng bằng nhau, và mắt dễ bị cám dỗ chỉ đọc bản dịch.

Dịch xen dòng từng chữ

Cách làm: Dưới mỗi từ của nguyên bản là nghĩa đen của nó, đôi khi kèm chức năng ngữ pháp.
Dành cho ai: Việc học các ngôn ngữ cổ và phân tích kỹ một văn bản.
Giới hạn: Chuỗi các từ được dịch không tạo thành câu tự nhiên: ta phân tích nhiều hơn là đọc.

Sách nói kèm văn bản

Cách làm: Nghe một chương trong khi mắt dõi theo văn bản, rồi tự đọc lại. Nhiều tác phẩm kinh điển thuộc phạm vi công cộng có bản ghi âm miễn phí.
Dành cho ai: Những ai muốn luyện tai nghe, phát âm và nhịp điệu.
Giới hạn: Tốc độ đã cố định, và không có bản dịch thì nghĩa có thể bị trôi mất.

Đọc với sự hỗ trợ của ứng dụng

Cách làm: Văn bản trên màn hình, chạm vào một từ để xem bản dịch, thường kèm danh sách từ để ôn lại.
Dành cho ai: Người đọc trên màn hình muốn lưu lại vốn từ của mình.
Giới hạn: Mỗi lần chạm lại làm gián đoạn việc đọc, và một từ được dịch riêng lẻ, tách khỏi câu, có thể gây hiểu nhầm.

Một trang đồng bộ từng dòng trông như thế nào

Đọc đoạn trích

Chế độ hiển thị

Ngôn ngữ cần họcNgôn ngữ đã thành thạoKích thước hiển thị

Xem trước:

Bản dịch đi theo nghĩa của dòng chứ không theo trật tự từ: đó là điều phân biệt cách trình bày từng dòng với dịch xen dòng. Dưới mỗi dòng, bạn đọc một câu tự nhiên bằng ngôn ngữ của mình.

Các cách hiển thị sách của Polyglot Publishing

Mỗi cuốn sách trong danh mục đều có thể đặt cho bất kỳ cặp ngôn ngữ nào trong số 44 ngôn ngữ, theo thứ tự bạn chọn, và với nhiều cách trình bày. Cách trình bày được chọn trên trang sách, trước khi mua; nút “Đọc một đoạn trích” cho thấy những trang thật.

Cách trình bày từng dòng và hai cột đối chiếu đồng bộ xếp chữ theo một lưới: chúng được cung cấp cho chữ Latinh, chữ Kirin và chữ Hy Lạp, cũng như cho tiếng Trung, tiếng Nhật và tiếng Hàn. Với tiếng Ả Rập, tiếng Do Thái, tiếng Ba Tư, tiếng Urdu, tiếng Hindi và tiếng Bengal, trang sách đề xuất, trong số những cách khác, hai cột và từng đoạn văn.

Đồng bộ từng dòng

Trên trang: Mỗi dòng bằng ngôn ngữ bạn đang học, và bản dịch ngay bên dưới, in nghiêng, như phụ đề, đồng bộ theo từng đoạn ngắn.
Khi nào nên chọn: Để đọc trọn một cuốn sách trong khi ngôn ngữ vẫn còn khó với bạn.
Định dạng: Sách điện tử (PDF) và sách giấy

Hai cột đối chiếu đồng bộ

Trên trang: Cùng cách ghép như vậy, nhưng bản dịch nằm ở cột bên cạnh, ngang hàng với dòng của nó.
Khi nào nên chọn: Để theo sát nguyên bản mà bản dịch không chen vào giữa các dòng.
Định dạng: Sách điện tử (PDF, trang rộng ít nhất 9 cm) và sách giấy

Hai cột

Trên trang: Hai cột, một bên là ngôn ngữ đang học, bên kia là ngôn ngữ của bạn, khớp theo từng đoạn văn.
Khi nào nên chọn: Để đọc chủ yếu bằng ngôn ngữ đang học và chỉ thỉnh thoảng kiểm tra một đoạn.
Định dạng: Sách điện tử (PDF) và sách giấy

Hai cột với màu sắc

Trên trang: Hai cột, trong đó mỗi đoạn văn mang cùng một màu ở cả hai cột.
Khi nào nên chọn: Khi bản dịch dài hơn hẳn nguyên bản và hai cột bị lệch nhau.
Định dạng: Chỉ sách điện tử (PDF)

Từng đoạn văn

Trên trang: Một đoạn văn bằng ngôn ngữ bạn đang học, tiếp theo là chính đoạn đó bằng ngôn ngữ của bạn.
Khi nào nên chọn: Khi ngôn ngữ bắt đầu thấm: bạn đọc trọn đoạn văn, rồi kiểm tra lại.
Định dạng: Sách điện tử (PDF và EPUB) và sách giấy

Xen kẽ liên tục

Trên trang: Một văn bản liền mạch duy nhất, không chia cột: mỗi đoạn được tiếp nối bằng bản dịch in nghiêng.
Khi nào nên chọn: Để có một trang gần giống sách thông thường, và bỏ qua phần in nghiêng khi không còn cần đến.
Định dạng: Sách điện tử (PDF) và sách giấy

Đắm mình dần

Trên trang: Mỗi đoạn chỉ được in một lần, bằng một ngôn ngữ duy nhất: lúc đầu một phần năm văn bản là ngôn ngữ đang học, đến cuối là bốn phần năm.
Khi nào nên chọn: Để đọc mà không có bản dịch trước mắt, dần dần chuyển từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ kia.
Định dạng: Sách điện tử (PDF)

Ba ngôn ngữ theo từng dòng

Trên trang: Ba ngôn ngữ được xếp khớp theo từng dòng.
Khi nào nên chọn: Để học hai ngôn ngữ cùng lúc, hoặc dựa vào một ngôn ngữ bạn đã đọc được.
Định dạng: Sách điện tử (PDF) trên trang web; một số đầu sách bản giấy trên Amazon

Chú thích bên lề (gạch chân) · Chú thích bên lề (đánh số)

Trên trang: Chỉ có văn bản bằng ngôn ngữ bạn đang học; những từ khó được gạch chân bằng nét chấm hoặc đánh số, và nghĩa của chúng được ghi ở lề, bằng ngôn ngữ của bạn.
Khi nào nên chọn: Khi bạn hiểu gần như mọi thứ và chỉ cần trợ giúp với những từ hiếm.
Định dạng: Sách điện tử (PDF), tùy từng cuốn

Đơn ngữ

Trên trang: Văn bản bằng một ngôn ngữ duy nhất, không có bản dịch.
Khi nào nên chọn: Để đọc lại mà không cần trợ giúp một cuốn sách đã đọc ở bản song ngữ. Đây là ấn bản rẻ nhất.
Định dạng: Sách điện tử (PDF và EPUB) và sách giấy

PDF có thể tải về với tám khổ trang, từ điện thoại đến máy tính, kể cả máy đọc sách; EPUB, với văn bản tự dàn lại trên mọi máy đọc sách, có ở cách trình bày từng đoạn văn và đơn ngữ.

Sách giấy là sách bìa mềm khổ vuông 21,6 × 21,6 cm, được in theo đơn đặt hàng và gửi đến tận nhà bạn.

Cách đọc một cuốn sách song ngữ, từng bước một

Mở đoạn trích của cuốn sách ở hai hoặc ba cách hiển thị và giữ lại cách giúp bạn đọc tự nhiên nhất.
Hãy đọc bằng ngôn ngữ bạn đang học trước. Chỉ chuyển sang bản dịch khi một đoạn làm bạn khựng lại, rồi đọc tiếp ngay.
Đừng tra mọi từ lạ: nếu nó quan trọng, nó sẽ quay lại, và ngữ cảnh sẽ làm rõ nghĩa.
Hãy đọc vài trang mỗi ngày thay vì một buổi dài mỗi tuần.
Ghi chép ít thôi: vài từ hoặc cách diễn đạt mỗi buổi, những cái hay lặp lại.
Đọc lại một chương sau vài tuần: bạn sẽ nhìn bản dịch ít hơn hẳn, và đó là thước đo chính xác nhất cho sự tiến bộ của bạn.
Khi bản dịch gần như không còn cần thiết, hãy đổi cách hiển thị: từ đồng bộ từng dòng sang từng đoạn văn, rồi đến đắm mình dần hoặc đơn ngữ.

Chọn sách

Sách ngắn để bắt đầu →

Để bắt đầu, hãy chọn một cuốn sách ngắn: một truyện cổ tích, một truyện ngắn, một tiểu thuyết ngắn. Một câu chuyện bạn đã biết, qua phim ảnh hay bằng ngôn ngữ của mình, sẽ để bạn dồn trọn sự chú ý vào ngôn ngữ.

Mỗi trang sách đều ghi độ khó của văn bản gốc và số trang. Một ngôn ngữ rất cổ đòi hỏi nhiều công sức hơn một truyện thế kỷ XIX.

Trên hết, hãy chọn một cuốn sách bạn thật sự muốn đọc: chính điều đó sẽ khiến bạn mở nó ra lần nữa vào hôm sau.

Câu hỏi thường gặp

Sách song ngữ đồng bộ từng dòng là gì?

Là sách mà bản dịch nằm ngay bên dưới mỗi dòng của nguyên bản, như phụ đề, được đồng bộ. Bạn đọc bằng ngôn ngữ đang học và nhìn xuống một dòng khi có đoạn chưa hiểu.

Hai cột hay từng dòng?

Cách trình bày từng dòng giúp nhiều hơn khi ngôn ngữ vẫn còn khó, vì bản dịch của mỗi dòng nằm ngay bên dưới. Hai cột để ngôn ngữ đang học tự do hơn và hợp khi bạn chỉ thỉnh thoảng kiểm tra một đoạn; đây cũng là cách trình bày dành cho các chữ viết từ phải sang trái.

Có thể học một ngôn ngữ chỉ bằng cách đọc không?

Việc đọc chủ yếu phát triển khả năng hiểu và vốn từ. Nói và viết cũng cần luyện tập, nhưng người đọc đều đặn sẽ bước vào đó với vốn từ phong phú hơn nhiều.

Có cần biết rõ ngôn ngữ đó từ trước không?

Không. Chỉ với chút nền tảng, cách trình bày từng dòng đã giúp bạn đọc một cuốn sách thật từ rất sớm; càng tiến bộ, bạn càng ít nhìn bản dịch.

Có thể đọc những cuốn sách này trên máy đọc sách không?

Có: PDF có ba khổ dành cho máy đọc sách, và các ấn bản từng đoạn văn và đơn ngữ còn có cả định dạng EPUB.

Có thể ghép bất kỳ ngôn ngữ nào không?

Có, bất kỳ hai ngôn ngữ nào trong số 44 ngôn ngữ, theo cả hai chiều. Chỉ những cách trình bày được đề xuất là phụ thuộc vào các hệ chữ viết liên quan.