Alienista

Po powrocie z Europy doktor Simão Bacamarte osiedla się w miasteczku Itaguaí w Brazylii, a później zakłada tam przytułek dla obłąkanych, Zielony Dom, by naukowo badać szaleństwo. Jego kryteria z tygodnia na tydzień się poszerzają: najpierw szanowany obywatel, potem tylu mieszkańców, że zakład w końcu zamyka cztery piąte miasta; następnie za kratami lądują ci najrozsądniejsi. Miasto niepokoi się, a potem buntuje, podczas gdy uczony prowadzi dalej swój dowód. To krótkie opowiadanie bada granice rozumu i władzę tego, kto je wyznacza. Machado de Assis czyni z niego chłodną satyrę, w której ironia zastępuje diagnozę.